موفقیت، موفقیت می‌آورد
موفقیت، موفقیت می‌آورد
انگیزه، حالات درونی فرد است که موجب تداوم رفتار وی تا رسیدن به هدف می‌شود که ارتباط مستقیم و مثبتی با پیشرفت تحصیلی دارد.

از آن‌جا که هوش و استعداد تحصیلی به‌عنوان دو عامل اساسی در پیشرفت تحصیلی، کم‌تر تحت تأثیر معلم یا مربی واقع می‌شود، سعی بر آن است که با افزایش انگیزۀ دانش‌آموزان حداکثر بهره‌وری از هوش صورت ‌گیرد. زیرا در حالت مساوی، برابری هوش و استعداد تحصیلی افراد، مشاهده شده است که پیشرفت تحصیلی افراد با انگیزه چشم‌گیرتر بوده است. با وجود آن‌که معلمان در تغییر هوش و استعداد تحصیلی نقش چندانی ندارند، ولی می‌توانند در بالا بردن انگیزه دانش‌آموزان مفید واقع شوند. انگیزه به دو نوع درونی و بیرونی قابل تقسیم است. از انگیزه بیرونی می‌توان به تقویت‌کننده‌هایی چون پول، تأیید، محبت، احترام، نمره و از تقویت‌کننده‌های درونی می‌توان به رضایت‌ِخاطر و احساس خوب از یادگیری اشاره کرد. آن‌چه که بیشتر موجب رفتار خود‌ جوش می‌شود، انگیزۀ درونی است. هدف عمده فعالیت‌های پرورشی معلم یا مربی باید این باشد که دانش‌آموز به تدریج از انگیزه‌های بیرونی به سمت انگیزه‌های درونی هدایت شود. تفاوت اساسی افراد دارای انگیزه درونی با افراد دارای انگیزه بیرونی این است که افراد با انگیزه درونی احساس کفایت بیشتری در خود دارند و کمتر به دیگران اجازه می‌دهند که محرک رفتارشان شوند. این گروه از دانش‌آموزان خود تعیین‌کنندۀ رفتارها هستند و به‌خاطر کفایتی که در خود احساس می‌کنند، باور دارند که می‌توانند با رفتارشان بر محیط خود تأثیر بگذارند. این گروه از دانش‌آموزان با انگیزه درون‌گرا، تصورشان این است که موفقیت و عدم موفقیت در تحصیل به‌خاطر نحوه رفتار صحیح و یا غلط خودشان است. اما برخلاف آن‌ها، دانش‌آموزان با انگیزه برون‌گرا، احساس بی‌کفایتی یا کم‌کفایتی داشته و همواره تصور می‌کنند که موفقیت آن‌ها تحت تأثیر عوامل محیطی نظیر: معلم و سؤالات سخت است. این گروه دانش‌آموزان حتی اگر درس بخوانند، باز هم موفقیت چندانی نخواهند داشت. چرا که اندک تلاش آن‌ها به‌خاطر همان انگیزه‌های بیرونی، هم‌چون فرار از تنبیه یا کسب خواست معلم است. آن‌ها در صورت کسب موفقیت اندک هم، آن را به شانس و تصادف نسبت می‌دهند، نه به تلاش و استعداد خود. این دانش‌آموزان حتی اگر نیم‌نگاهی به موفقیت داشته باشند، آن‌قدر آن را صعب‌الوصول می‌دانند که دست به عمل نمی‌زنند، درنتیجه هرگز طعم موفقیت را نخواهند چشید.

درحقیقت گام اول در برخورد با این افراد چشاندن طعم موفقیت به آن‌ها و درهم شکستن تصور منفی آن‌ها در مورد دستیابی به موفقیت است. در این‌صورت است که «موفقیت»، «موفقیت» می‌آورد.

از آن‌جایی که انسان آمادگی دارد تا فعالیت‌ها و تصوراتش را تعمیم دهد، موفقیت در یک درس منجر به موفقیت در دروس دیگر می‌شود. در واقع، ضعف درسی در دروس اصلی منجر به بی‌علاقگی به تحصیل و حتی گاهی ترک تحصیل می‌شود و البته عکس آن هم صادق است. به همین علت به معلمان دروس اصلی هر رشته توصیه می‌شود، شرایط آموزشی و امتحانی را مطلوب نمایند و با ارزش‌های مناسب فضای کلاس را لذت‌بخش کنند.

راهکارهای زیر به منظور افزایش انگیزۀ دانش‌آموزان و سوق دادن آن‌ها به سمت درونی شدن انگیزه‌ها توصیه می‌شود:

1-سعی کنیم اولویت تجربه‌های دانش‌آموزان برای آن‌ها جذاب باشد، احساس موفقیت اولیه اعتماد به نفس آن‌ها را افزایش می‌دهد. "این موضوع در مسابقات ورزشی مشهود است."

2- برای موفقیت دانش‌آموزان، پاداش درنظر بگیریم. منتظر نباشیم تا پس از  افت تحصیلی، موفقیت را تحسین کنیم.

3- با احترام گذاشتن به تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان، هرگز آن‌ها را با یکدیگر مقایسه نکنیم.

4- دانش‌آموزان را در کلاس کمتر درگیر مسائل عاطفی منفی نماییم و با حساسیت‌های عاطفی آنان آشنایی داشته و در کاهش آن کوشا باشیم. سخت‌گیری، انضباط شدید، تبعیض، بیان قضاوت‌های منفی و خبرهای ناخوشایند از جمله عواملی است که موجب درگیری ذهنی و کاهش علاقه به یادگیری می‌شود.

5-بلافاصله پس از آزمون یا پرسش کلاسی، دانش‌آموزان را از نتیجۀ کار آگاه کنید.

6- برای این‌که دانش‌آموز بداند در طول تدریس به‌دنبال آموختن چیزی باشد بیان اهداف آموزشی مورد انتظار از او را در ابتدای درس فراموش نکنیم.

7- چگونگی یادگیری و نحوه انجام کار برای دانش‌آموز مشخص شود.

8- به منظور افزایش حس کفایت در دانش‌آموز از او بخواهیم، مطالب یاد گرفته شده را به دوستان یا کلاس آموزش دهد.

9- در مورد مشکلات درسی دانش‌آموز و ریشه‌یابی آن، با او تبادل نظر و گفت‌وگو کنیم.

10- تشویق کلامی در کلاس، به‌صورت انفرادی بسیار حائز اهمیت است.

11- مطالب درسی را به ترتیب از ساده به دشوار مطرح کنیم.

12- از بروز رقابت ناسالم در بین دانش‌آموزان پیشگیری شود.

13- در فرآیند آموزش متکلم وحده نباشیم و دانش آموزان را در یادگیری مشارکت دهیم.

14- علاقه به دانش‌آموزان و تعلق خاطر و اهمیت دادن به یکایک آن‌ها، سطح انگیزه‌ها را افزایش می‌دهد.

15- آموزش را با«تهدید» پیش نبریم.

16- برای دانش‌آموزان با انگیزه، خوراک علمی کافی داشته باشیم.

17- با محول کردن مسئولیت به دانش‌آموزان کم‌توجه، آنان را به رفتارهای مثبت هدایت و علل کم‌توجهی در آن‌ها را بررسی کنید.

18- شیوه‌های تدریس را از سنتی به روز تغییر داده و با استفاده از تکنولوژی آموزشی، حواس پنج‌گانه دانش‌آموزان را به کار بگیریم.

19- میان درسِ کلاس و مسائل زندگی که به‌وسیله همان درس قابل حل است، ارتباط برقرار کنیم.

20- تدریس را با طرح مطالب و پرسش‌های جالبِ توجه آغاز کرده و با تحریک حس کنجکاوی، دانش‌آموزان را برانگیخته‌تر سازیم.

21- به وضعیت جسمانی دانش‌آموزان توجه کرده و علل جسمی بی‌توجهی و کاهش انگیزه آنان را بیابیم.

22- محیط کلاس را با طراحی زیبا و مناسب، جذاب سازیم تا مانع بروز کسالت روحی شویم.

23- با فرهنگ و تاریخچه زندگی افراد مدرسه یا محله‌ای که در آن تدریس می‌کنیم، آشنا شده و در طول تدریس از مثال‌های آشنا استفاده کنیم.

24- به منظور اطلاع از نتیجه فعالیت‌ درسی دانش‌آموزان و ارائه بازخورد به موقع و مناسب، تکالیف آنان را بلافاصله در جلسه بعدی ملاحظه و با رفع اشکالات، جنبه‌های مثبت را تشویق کنید.

25- در گرفتن آزمون و امتحان به قول خود عمل کنید.

26- زمان یادگیری باید در حد توان دانش‌آموز باشد. برای تجدید قوا و انگیزه در میان کلاس از تفریح و استراحت غافل نشویم.

27- دانش‌آموز را از میزان پیشرفتش آگاه سازیم تا بداند برای رسیدن به هدف چه گام‌های دیگری باید بردارد.

28- به لحاظ اخلاقی و ایجاد انگیزه، همیشه خوش‌اخلاق و خوش‌رو باشیم.

29- به منظور افزایش حس کفایت و مشارکت در ارائه دروس، از نظرات دانش‌آموزان استفاده کنیم.

30- مطمئن باشیم که دانش‌آموزان توجه کافی را برای شروع تدریس دارند.

31- تمام مطالب دشوار را یک‌جا و در یک جلسه آموزش ندهیم.

32- به‌خاطر داشته باشیم توجه افراطی به دانش‌آموزان (قوی یا ضعیف) موجب متشنج شدن فضای کلاس می‌شود.

33- دانش‌آموزان را به گروه‌های "خوب"، "بد" و "ضعیف" تقسیم‌بندی نکنیم.

34- از ورود به مسائل حاشیه‌ای که منجر به انحراف توجه کلاس می‌شود، بپرهیزیم.

35- با ایجاد جلسات بحث و تحلیل به دانش‌آموزان فرصت تفکر و اظهارنظر بدهیم.

36- هرگز دانش‌آموزان را مجبور به انجام فعالیت‌های تحقیرکننده نظیر "جریمه" نکنیم.

37- به افراد درون‌گرا، کم‌رو و مضطرب که تمایلی به ابراز وجود ندارند، توجه کرده و با تقویت رفتارهای مثبت، آن‌ها را به مشارکت در بحث‌های کلاسی و کارهای گروهی تشویق کنیم.

38- در روش‌های تدریس، کنفرانس و سمینار را مدنظر قرار دهیم.

39- تأکید بر نمره، اضطراب دانش‌آموزان را افزایش می‌دهد و مانع از توجه کامل به موضوع درس می‌شود. این دانش‌آموزان با وجود تلاش زیاد از نمرات پایینی برخوردارند و به تدریج رابطه میان تلاش و نتیجه را نادیده می‌گیرند که در نهایت منجر به از دست رفتن انگیزه خواهد شد.

40- گاهی از تجربه‌های دوران تحصیل، شکست‌ها و موفقیت‌های خود برای دانش‌آموزان صحبت کنید.

حمیده عبادتی
captcha